Żadnych spektakularnych atrakcji, żadnych tłumów. Tylko cisza, płaski horyzont Apulii i poczucie, że czas tu zwalnia do rytmu dojrzewających oliwek
Kilka kilometrów od zatłoczonego wybrzeża Morza Jońskiego i w zasięgu słynnych winnic Manduria z primitivo w butelkach, natknęliśmy się na Masserię Bosco i Masserię Strazzati – dawne gospodarstwa rolne, które przestały produkować, żeby zacząć zapraszać.
Masseria to po włosku tyle co folwark, gospodarstwo wiejskie. Przez wieki były kręgosłupem apulijskiej wsi, miejscem pracy, schronienia i produkcji. Dzisiaj coraz częściej są czymś innym: hotelem pośrodku niczego, gdzie zamiast traktorów parkują rowery, a w dawnej stajni można zamówić kolację z lokalnych produktów.
Fot. Leszek Nowak
Sklepienie zamiast sufitu z płyt kartonowo-gipsowych
Wchodząc do pokoju w Masserii Bosco, pierwsza myśl jest dość prosta – to niemożliwe, żeby tu nie było klimatyzacji i żeby było tak przyjemnie. Dawna stodoła czy magazyn rolny, przebudowany na apartament, ma duża kubaturę. Nad nami kolebkowe sklepienie z lokalnego kamienia, ściany grube na pół metra, kamienne posadzki. Klimat tworzy nie tylko wystrój wnętrz a fizyka. Tradycyjna architektura apulijska przez wieki wypracowała odpowiedź na śródziemnomorskie upały. Budowało się grubo, wysoko i z kamienia. Właściciele Masserii nie musieli tego wymyślać od nowa a wystarczyło to wyeksponować, oczyścić, uzupełnić o nowoczesną łazienkę i dobre oświetlenie.
Na zewnątrz stare mury sąsiadują z basenem, który w gorące popołudnia jest centrum życia towarzyskiego całego obiektu. Kilkanaście osób, kilka rodzin, grupka rowerzystów wracających z trasy wzdłuż wybrzeża. To nie jest anonimowy hotel z setką pokojów – tu każdy wie, kto jest obok, i nikt nikomu nie przeszkadza.
Śniadanie lokalne: oliwa z własnych drzew, ser burrata od sąsiada, pieczywo z miejscowej piekarni, tarallini kręcone ręcznie. Goście nie jedzą produktów „inspirowanych regionem” – jedzą region.
Fot. Leszek Nowak
Pieniądze z Brukseli, pomysł z Apulii
Ta sielanka nie wzięła się znikąd. Przekształcenia apulijskich masserii w obiekty agroturystyczne były możliwe między innymi dzięki europejskim funduszom rolnym – programom rozwoju obszarów wiejskich, które przez dekady finansowały zarówno remonty zabytkowych budynków gospodarskich, jak i inwestycje w infrastrukturę turystyczną na terenach wiejskich. Włochy, a szczególnie południe kraju, nauczyły się z tych pieniędzy korzystać w sposób, który zmienia krajobraz nie tylko fizycznie, ale i ekonomicznie: dawna wieś przestaje być tylko miejscem produkcji, a staje się miejscem doświadczenia.
Mechanizm jest prosty. Małe rodzinne gospodarstwa nie są w stanie konkurować z przemysłową produkcją oliwy czy wina. Komasacja gruntów, mechanizacja, nowoczesne magazyny i parki maszynowe pochłaniają kolejne hektary. Dawne zabudowania gospodarcze zostają i stoją, niszczeją, straszą. Albo… stają się masserią.
Fot. Leszek Nowak
Polska wieś patrzy przez płot
Kiedy wracam myślami do Apulii i patrzę na Polskę, kontrast trochę boli. W naszym kraju trwa podobny proces: komasacja użytków rolnych, likwidacja małych gospodarstw, koncentracja produkcji. Na Mazowszu, Kujawach czy Podkarpaciu stoją tysiące dawnych czworaków, dworów, stodół i spichlerzy z nierzadko wartościową architekturą, z historią, z tożsamością miejsca. Część z nich niszczeje w ciszy, bo właściciele wyjechali, dzieci nie chcą wracać, a gmina nie ma środków ani pomysłu.
Agroturystyka w Polsce istnieje, ale w większości przypadków to wciąż pokój gościnny w domu rolnika, nie przemyślany produkt turystyczny. Brakuje skali inwestycji, odwagi architektonicznej i często po prostu modelu biznesowego, który pozwoliłby przekształcić podupadający dwór w coś na kształt apulijskiej masserii.
A przecież potencjał jest. Mazurskie gospodarstwa nad jeziorami, podkarpackie drewniane zagrody, wielkopolskie folwarki z czerwonej cegły to architektura, która mogłaby stać się produktem turystycznym klasy europejskiej. Fundusze unijne na rozwój obszarów wiejskich w nowej perspektywie finansowej 2021–2027 dają ku temu narzędzia. Pytanie, czy lokalne samorządy i właściciele nieruchomości zdążą po nie sięgnąć, zanim kolejna stodoła zawali się pod ciężarem własnego dachu.
Fot. Leszek Nowak
Cisza jako produkt
W Masserii Bosco www.masseriabosco.it spędziliśmy trzy dni. Nie zobaczyliśmy niczego „spektakularnego”. Nie było tu ruin jak w Rzymie, morza jak w Polignano, gości jak w Alberobello. Były gaje oliwne, ranne kawy przy kamiennym stole, wieczorne rozmowy przy winie i świadome nic nierobienie. Dla coraz większej grupy turystów – zmęczonych instagramowymi destynacjami, hałasem popularnych kurortów, hotelami bez twarzy – to jest właśnie to, czego szukają.
Cisza stała się produktem turystycznym. A stara stodoła – luksusowym apartamentem.
Jeśli więc planujecie Apulię: nie omijajcie wybrzeża, nie rezygnujcie z wina z Manduria. Ale zanocujcie choć kilka nocy w masserii. I wróćcie do Polski z pytaniem, dlaczego u nas te stodoły wciąż stoją puste.
Po więcej relacji prowadzących myśli przez nieskończone gaje oliwne, gdzie srebrzyste liście migoczą w południowym słońcu, a powietrze pachnie tymiankiem i rozgrzaną ziemią zapraszamy na stronę www.2ba.pl lub www.travel2.pl.
Autor: Agnieszka Nowak i Leszek Nowak
